Zbokthi

Zbokthi është një nga ankesat më të zakonshme që dëgjohen te frizeret në Prishtinë, dhe gati gjithmonë shoqërohet me të njëjtin keqkuptim: që fajin e ka larja e rrallë ose higjiena e dobët. Nuk është kështu. Zbokthi vjen nga një kërpudhë natyrale që jeton në skalpin e pothuajse çdo njeriu, e quajtur Malassezia, e cila te disa lëkura shkakton irritim dhe ripërtëritje shumë të shpejtë të qelizave. Rezultati janë ato thonjëza të bardha ose të verdhëmta që bien mbi supe. Një frizere e mirë e vë re gjendjen e skalpit sapo ndan flokët, dhe te B&B Elegance Besirja e përshtat larjen dhe planin e ngjyrës sipas asaj që sheh, edhe pse salloni nuk shet trajtim kundër zbokthit; ai mbetet punë e shamponit të duhur në shtëpi dhe, kur duhet, e dermatologut.

Përgjigjja e shkurtër: zbokthi kontrollohet, nuk shërohet një herë e mirë, dhe kontrollohet me një shampon aktiv të përdorur saktë. Nuk mjafton një larje. Shamponi duhet lënë disa minuta në skalp, përsëritur dy deri tri herë në javë për disa javë, dhe pastaj mbajtur me një larje mirëmbajtjeje. Kush e përdor një herë, sheh thonjëzat që pakësohen dhe e lë, e humb betejën brenda pak javësh, sepse kërpudha kthehet.

Pjesa tjetër e faqes shpjegon pse shfaqet zbokthi, si ta dalloni nga skalpi i thatë dhe nga probleme më serioze si dermatiti seborreik apo psoriaza, cilat përbërës vërtet funksionojnë dhe si t’i përdorni, gabimet që e zgjasin problemin, dhe vijën e qartë ku fjala kalon te mjeku.

Pse shfaqet zbokthi

Në skalpin e çdo njeriu jeton një kërpudhë e vogël nga familja Malassezia. Ajo është pjesë normale e lëkurës dhe te shumica e njerëzve nuk shkakton asnjë problem. Malassezia ushqehet me yndyrën që prodhojnë gjëndrat e skalpit, të quajtura sebum. Kur e zbërthen këtë yndyrë, lëshon acide yndyrore, sidomos acid oleik. Te njerëzit që kanë lëkurë të ndjeshme ndaj këtyre acideve, skalpi reagon: irritohet, skuqet lehtë dhe fillon të prodhojë qeliza të reja shumë më shpejt se normalja.

Në lëkurë të shëndetshme, qelizat e sipërfaqes ripërtërihen brenda rreth një muaji dhe bien pa u vënë re, një nga një. Kur ky ritëm përshpejtohet, qelizat ngjiten bashkë në tufa të dukshme para se të shkëputen. Këto tufa janë zbokthi. Prandaj tri gjëra duhen njëkohësisht që të shfaqet: prania e kërpudhës, mjaftueshëm yndyrë për ta ushqyer, dhe një lëkurë e ndjeshme ndaj acideve që ajo lëshon. Kjo shpjegon pse zbokthi shfaqet më shpesh në adoleshencë dhe në moshë të re, kur gjëndrat e yndyrës punojnë më fort, dhe pse te i njëjti njeri shkon e vjen me stinët, stresin dhe ndryshimet hormonale.

Higjiena nuk është në këtë listë. Koka mund të jetë krejt e pastër dhe zbokthi të jetë prezent, dhe anasjelltas. Vetëm një pikë ka lidhje: larja shumë e rrallë e lë skalpin me më shumë yndyrë, që do të thotë më shumë ushqim për kërpudhën, prandaj mund ta përkeqësojë. Por ky është ndryshimi mes shumë pak larjeve dhe një ritmi normal, jo mes njeriut të pastër dhe atij të papastër. Kush ka zbokth nuk duhet të ndihet fajtor për të; është biologji e lëkurës, jo neglizhencë.

Zbokthi apo skalp i thatë

Ky është ngatërrimi më i shpeshtë, dhe zgjidhja e gabuar e bën problemin më keq. Skalpi i thatë dhe zbokthi duken të ngjashëm nga larg, por janë dy gjendje të kundërta dhe kërkojnë kujdes të kundërt.

Skalpi i thatë ka thonjëza të vogla, të bardha dhe të thata, që shpërndahen lehtë. Lëkura ndihet e shtrënguar dhe kruhet, sidomos pas larjes ose në dimër kur ajri dhe ngrohja e brendshme e thajnë. Shpesh ky njeri ka lëkurë të thatë edhe në duar, këmbë e fytyrë. Skalpi i thatë përmirësohet kur lani më rrallë, përdorni ujë të vakët në vend të nxehtit, dhe shtoni hidratim.

Zbokthi i vërtetë ka thonjëza më të mëdha, më të verdhëmta dhe më të yndyrshme, që ngjiten te rrënjët dhe te flokët. Skalpi shpesh është i yndyrshëm, jo i thatë, dhe mund të ketë skuqje nën thonjëza. Ky njeri shpesh vëren se sa më rrallë të lajë, aq më keq bëhet, e kundërta e skalpit të thatë. Zbokthi përmirësohet me larje më të rregullta dhe me shampon aktiv, jo me hidratim vaji.

Testi praktik: shikoni yndyrën dhe reagimin ndaj larjes. Nëse thonjëzat janë të thata dhe gjithçka bëhet më keq kur lani shpesh, mendoni skalp të thatë. Nëse janë të yndyrshme dhe bëhen më keq kur lani rrallë, mendoni zbokth. Vajrat e rëndë si vaji i kokosit shpesh rekomandohen për të dyja, por te zbokthi mund ta ushqejnë kërpudhën dhe ta përkeqësojnë, prandaj mos i hidhni verbërisht mbi skalp.

Zbokthi apo dermatit seborreik dhe psoriaze

Zbokthi i thjeshtë dhe dermatiti seborreik janë i njëjti proces në shkallë të ndryshme. Zbokthi është forma e lehtë: thonjëza dhe kruarje, pa inflamacion të fortë. Dermatiti seborreik është forma më e rëndë e së njëjtës gjë: skalpi skuqet, ka njolla të verdha të yndyrshme me luspa, dhe shpesh problemi shtrihet përtej skalpit, te vetullat, anët e hundës, veshët dhe ndonjëherë gjoksi. Dermatiti seborreik kërkon shpesh trajtim mjekësor më të fortë sesa një shampon i thjeshtë nga farmacia.

Psoriaza e skalpit është krejt tjetër gjë dhe nuk duhet ngatërruar. Ajo jep luspa të trasha, argjendi, mbi njolla të kuqe të mprehta e të përcaktuara mirë. Luspat janë të ngjitura fort, dhe kur hiqen, lëkura poshtë mund të gjakosë në pika të vogla. Psoriaza shpesh kalon vijën e flokëve mbi ballë dhe shoqërohet me njolla të ngjashme te bërrylat, gjunjët ose thonjtë. Kjo nuk është zbokth dhe nuk zgjidhet me shampon kundër zbokthit; është sëmundje që e diagnostikon dhe e trajton dermatologu.

Pse ka rëndësi ky dallim? Sepse trajtimi i gabuar humbet kohë dhe para. Kush trajton psoriazën me shampon kundër zbokthit për muaj të tërë vetëm sa e zgjat vuajtjen. Rregulli i thjeshtë: zbokthi i lehtë provohet vetë me shampon aktiv për një muaj; nëse ka inflamacion, gjakosje, luspa argjendi ose shtrirje në fytyrë e trup, provimi vetë ndalon dhe fillon vizita te mjeku.

Cilët përbërës aktivë funksionojnë

Shamponet kundër zbokthit nuk janë të gjitha njësoj. Fjala aktiv do të thotë që kanë një përbërës që sulmon shkakun, jo thjesht që lajnë. Katër grupe kryesore funksionojnë, secili me një logjikë të ndryshme.

Zink piritioni është më i përhapuri. Vepron kundër kërpudhës dhe baktereve, është i butë dhe i përshtatet përdorimit të rregullt. Piroktone olamina, e zakonshme në shamponet evropiane, punon në mënyrë të ngjashme. Ketokonazoli është një antifungal i vërtetë, i fortë kundër Malassezia; gjendet 1 për qind pa recetë dhe 2 për qind me recetë, dhe është shpesh zgjedhja kur zink piritioni nuk mjafton. Sulfidi i seleniumit ngadalëson prodhimin e tepërt të qelizave dhe lufton kërpudhën njëkohësisht; është efektiv, por mund t’i japë nuancë flokëve të ngjyrosur ose shumë të çelët, prandaj kërkohet kujdes te ngjyra. Acidi salicilik nuk vret kërpudhën, por heq luspat dhe shtresat e trasha, prandaj është i dobishëm kur ka grumbullim, shpesh i kombinuar me një përbërës antifungal.

Zgjedhja e parë e arsyeshme është një shampon me zink pirition ose piroktone olamina. Nëse pas një muaji përdorimi të saktë nuk ka ndryshim, kalohet te ketokonazoli ose sulfidi i seleniumit. Një truk që funksionon kur një përbërës humb efektin me kohën: alternoni dy shampone me përbërës të ndryshëm, sepse kërpudha përshtatet më ngadalë ndaj dy sulmeve të ndryshme se ndaj një të vetmi.

Si t’i përdorni saktë

Këtu humbet ose fitohet beteja, dhe gabimi është gjithmonë i njëjti: njerëzit e lajnë shamponin shumë shpejt. Përbërësi aktiv ka nevojë për kohë kontakti me skalpin që të veprojë. Rregulli praktik është ky.

1. Lageni flokun dhe hidhni shamponin drejt te skalpi, jo vetëm te gjatësia. Fërkojeni me majat e gishtave, jo me thonj, që të mbulojë gjithë lëkurën.
2. Lëreni në skalp 3 deri 5 minuta. Kjo është pjesa që shumica e anashkalojnë. Mund të lani trupin ndërkohë që pret.
3. Shpëlajeni mirë. Nëse doni, mund të lani një herë të dytë me një shampon normal të butë vetëm për freskinë e flokut, por përbërësi aktiv duhet të ketë qëndruar në skalp më parë.
4. Përsëriteni 2 deri 3 herë në javë për të paktën 4 javë. Në ditët e tjera mund të lani me shampon normal ose thjesht me ujë.
5. Kur zbokthi bie, mos e ndaloni krejt. Kaloni në mirëmbajtje: një larje me shampon aktiv në javë, ose një herë në dy javë, mjafton për ta mbajtur kërpudhën nën kontroll.

Kjo është arsyeja pse zbokthi quhet i kontrollueshëm, jo i shërueshëm. Kërpudha nuk zhduket kurrë plotësisht nga skalpi; thjesht e mbani në nivel që nuk shkakton thonjëza. Kush e pranon këtë që në fillim, nuk zhgënjehet kur zbokthi provon të kthehet pas disa muajsh qetësi.

Gabimet e zakonshme që e zgjasin problemin

Gabimet përsëriten dhe pothuajse të gjitha dalin nga i njëjti keqkuptim, që zbokthi është çështje pastërtie. I pari është të lash kokën më rrallë, me idenë se larja e nervozon skalpin. Ndodh e kundërta: më pak larje do të thotë më shumë yndyrë, pra më shumë ushqim për kërpudhën. I dyti është shpëlarja e menjëhershme e shamponit aktiv, që e bën përdorimin thuajse të kotë. I treti është ndalimi i plotë sapo bien thonjëzat, pa fazë mirëmbajtjeje, prandaj problemi kthehet brenda javësh dhe njeriu mendon se shamponi nuk funksionoi.

Ka edhe të tjera. Gërvishtja e fortë e skalpit me thonj ose me krehër të mprehtë çan lëkurën dhe e përkeqëson irritimin. Vajrat e rëndë të lënë natën mbi skalp mund ta ushqejnë kërpudhën. Ndërrimi i shamponit çdo javë, pa i dhënë asnjërit kohë të veprojë, nuk lë asgjë të punojë deri në fund. Dhe pritja që një larje e vetme ta zgjidhë: asnjë shampon kundër zbokthit nuk vepron kështu, dhe kush e shet kështu, po ju gënjen. Durimi prej katër javësh është pjesë e trajtimit, jo shenjë se nuk po funksionon.

Kur duhet dermatologu

Kjo faqe jep këshilla praktike, por zbokthi ka një vijë të qartë ku puna kalon te mjeku, dhe ajo vijë nuk duhet kaluar me shampone nga farmacia. Shkoni te dermatologu në këto raste.

Nëse pas rreth një muaji me shampon aktiv të përdorur saktë nuk ka asnjë përmirësim, mjafton. Ndoshta nuk është zbokth i thjeshtë, ose ju duhet një përbërës me recetë. Nëse skalpi është i skuqur, i ënjtur, i dhembshëm ose gjakos, mos e trajtoni vetë. Nëse shihni luspa të trasha argjendi mbi njolla të kuqe të mprehta, ose problemi kalon vijën e flokëve dhe shtrihet te vetullat, veshët e fytyra, këto janë shenja të dermatitit seborreik ose psoriazës, që kërkojnë trajtim mjekësor. Nëse kruarja është aq e fortë sa ju prish gjumin, ose vëreni rënie flokësh bashkë me thonjëzat, edhe kjo është arsye për vizitë.

Dermatologu ka mjete që farmacia nuk i jep pa recetë: ketokonazol më të fortë, kremra kortizoni për inflamacionin, dhe diagnozën e saktë që dallon zbokthin e thjeshtë nga sëmundjet e tjera të skalpit. Të shkosh te mjeku këtu nuk është dështim; është hapi i drejtë kur provimi vetë ka mbaruar kohën e tij.

Zbokthi, ngjyra dhe frizerja: ku ndihmon salloni

Zbokthin nuk e trajton frizerja, dhe kjo faqe nuk pretendon të kundërtën. Ai është punë e shamponit të duhur në shtëpi dhe, kur nuk mjafton, e dermatologut. Por një sallon i mirë ka rol të vërtetë përreth tij: e vë re gjendjen e skalpit para se të nisë puna, shmang ngjyrosjen mbi një skalp të irrituar ose të plagosur, dhe ju thotë sinqerisht nëse dita nuk është e duhura. Sulfidi i seleniumit dhe disa përbërës aktivë mund të prekin ngjyrën, prandaj planifikimi bashkë me frizeren ka kuptim; për kujdesin e flokëve të ngjyrosur kemi një udhëzues të veçantë te kujdesi për flokët e ngjyrosur.

Te B&B Elegance në zonën e Bregut të Diellit, pak minuta në këmbë nga Rruga B, në rrugën Jakov Xoxa afër Muharrem Fejzës në Prishtinë, flokët i mban Besirja, nëna, me më shumë se njëzet vjet përvojë, ndërsa e bija Biondina mbulon trajtimet e fytyrës. Besirja e njeh skalpin që kur ndan flokët dhe e përshtat larjen e planin e ngjyrës sipas asaj që sheh. Një prerje kushton 15 euro, çmimet i gjeni te lista e çmimeve dhe shërbimet e flokëve te faqja e flokëve. Orari është e hëna deri e shtuna, 9:00 deri 17:00, e diela pushim. Termini merret me telefonatë, WhatsApp ose Viber në +383 44 397 749 ose +383 49 326 303; nëse keni skalp të irrituar, thuajeni që në mesazh, që puna të planifikohet si duhet.